Aminozuren: de bouwstenen van eiwitten

Aminozuren zijn kleine moleculen die samen eiwitten vormen. Ze spelen een rol in tal van processen in het lichaam: van de opbouw en het herstel van spieren en andere weefsels tot de aanmaak van enzymen en bepaalde hormonen. Het lichaam maakt sommige aminozuren zelf aan, terwijl andere via voeding moeten worden opgenomen.

Wat zijn aminozuren?

Eiwitten uit voeding worden tijdens de spijsvertering afgebroken tot aminozuren en kleinere eiwitdeeltjes. Het lichaam gebruikt die vervolgens om eigen eiwitten op te bouwen. Denk bijvoorbeeld aan eiwitten in spieren, huid en haar, maar ook aan stoffen die nodig zijn voor verschillende lichaamsfuncties.

Er zijn twintig aminozuren die vaak worden gebruikt om eiwitten in het lichaam op te bouwen. Ze worden doorgaans ingedeeld in essentiële, niet-essentiële en soms conditioneel essentiële aminozuren.

Essentiële en niet-essentiële aminozuren

Essentiële aminozuren kan het lichaam niet zelf, of niet voldoende, aanmaken. Ze moeten daarom via voeding worden opgenomen. Voor volwassenen zijn dat er negen: histidine, isoleucine, leucine, lysine, methionine, fenylalanine, threonine, tryptofaan en valine.

Niet-essentiële aminozuren kan het lichaam doorgaans zelf aanmaken. Dat betekent niet dat ze onbelangrijk zijn: ook deze aminozuren zijn nodig voor de opbouw van lichaamseiwitten en andere functies.

Sommige aminozuren worden conditioneel essentieel genoemd. In bepaalde omstandigheden, zoals tijdens groei, ziekte of herstel, kan het lichaam er mogelijk niet genoeg van aanmaken. De behoefte kan dan veranderen.

Waar zitten aminozuren in?

Aminozuren komen voor in eiwitrijke voedingsmiddelen. Dierlijke bronnen zijn onder meer eieren, melkproducten, vis, vlees en gevogelte. Plantaardige bronnen zijn bijvoorbeeld peulvruchten, tofu, tempeh, noten, zaden en granen.

Dierlijke eiwitbronnen bevatten doorgaans alle essentiële aminozuren in voldoende hoeveelheden. Ook met plantaardige voeding is het mogelijk om alle essentiële aminozuren binnen te krijgen. Een gevarieerd eetpatroon met verschillende eiwitbronnen, zoals peulvruchten, granen, noten en zaden, helpt daarbij. Die voedingsmiddelen hoeven niet noodzakelijk in dezelfde maaltijd gecombineerd te worden.

Heb je aminozuursupplementen nodig?

Voor de meeste mensen die gevarieerd eten, zijn aminozuursupplementen niet nodig. Eiwitten uit gewone voeding leveren aminozuren samen met andere voedingsstoffen. Supplementen met afzonderlijke aminozuren worden soms aangeboden voor sportprestaties, spieropbouw of herstel, maar ze zijn geen vervanging voor een evenwichtige voeding en de effecten verschillen per product en persoon.

Supplementen kunnen bovendien ongeschikt zijn in bepaalde situaties of samengaan met medicatie. Wie een aandoening heeft, zwanger is, medicatie gebruikt of een specifiek dieet volgt, bespreekt het gebruik best eerst met een arts, apotheker of erkende diëtist. Bij een bekende stofwisselingsziekte, zoals fenylketonurie (PKU), is professioneel voedingsadvies bijzonder belangrijk.

Samengevat

Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten en zijn nodig voor uiteenlopende processen in het lichaam. Essentiële aminozuren moeten via voeding worden opgenomen. Met een gevarieerd eetpatroon met voldoende eiwitbronnen kan je doorgaans aan je behoefte voldoen. Bij twijfel over je voeding of het gebruik van supplementen vraag je best persoonlijk advies aan een zorgprofessional.

7 veelgestelde vragen over hun werking, bronnen en tekorten

1. Wat zijn goede aminozuren?
2. Wat zijn aminozuren en wat doen ze?
3. Wat zijn de symptomen van een tekort aan aminozuren?
4. Waar zit veel aminozuren in?
5. Hoe kom je aan aminozuren?
6. Waar zijn aminozuren goed voor?
7. Wat zijn de symptomen van een aminozurentekort?

Wat zijn goede aminozuren?

Er zijn geen aminozuren die op zichzelf “goed” of “slecht” zijn: je lichaam heeft verschillende aminozuren nodig om eiwitten op te bouwen en goed te functioneren. Vooral de negen essentiële aminozuren zijn belangrijk, omdat je lichaam die niet zelf kan aanmaken en ze dus uit voeding moet halen. Ze zitten onder meer in eieren, zuivel, vis, vlees, soja, peulvruchten, noten en zaden. Met een gevarieerd eetpatroon krijg je doorgaans voldoende aminozuren binnen; supplementen zijn voor de meeste mensen niet nodig.

Wat zijn aminozuren en wat doen ze?

Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten. Je lichaam gebruikt ze om onder meer spieren en andere weefsels op te bouwen en te herstellen, en om enzymen en bepaalde hormonen aan te maken. Sommige aminozuren maakt je lichaam zelf aan; essentiële aminozuren moet je via voeding opnemen, bijvoorbeeld uit peulvruchten, eieren, zuivel, vis, vlees, noten en zaden.

Wat zijn de symptomen van een tekort aan aminozuren?

Een tekort aan aminozuren komt bij een gevarieerd voedingspatroon niet vaak voor. Bij een langdurig tekort aan eiwitten kunnen klachten ontstaan zoals vermoeidheid, spierzwakte of spierverlies, trager herstel van wonden en soms veranderingen aan huid of haar. Die symptomen zijn niet specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben; een tekort aan één bepaald aminozuur is bovendien moeilijk af te leiden uit klachten alleen. Vermoed je een tekort, bespreek je voedingspatroon dan met je huisarts of een erkende diëtist.

Waar zit veel aminozuren in?

Veel aminozuren zitten in eiwitrijke voedingsmiddelen. Denk aan eieren, melkproducten, vis, vlees en gevogelte, maar ook aan plantaardige bronnen zoals peulvruchten, tofu, tempeh, noten, zaden en granen. Door verschillende eiwitbronnen af te wisselen, krijg je doorgaans een brede waaier aan aminozuren binnen. Ook met een volledig plantaardig eetpatroon is dat mogelijk, zolang je gevarieerd eet.

Hoe kom je aan aminozuren?

Aminozuren haal je vooral uit eiwitrijke voeding. Je lichaam breekt eiwitten uit bijvoorbeeld eieren, zuivel, vis, vlees, peulvruchten, tofu, noten en zaden af tot aminozuren. Sommige aminozuren maakt je lichaam zelf aan; essentiële aminozuren moet je via voeding opnemen. Met een gevarieerd eetpatroon krijg je doorgaans voldoende aminozuren binnen. Supplementen zijn meestal niet nodig, tenzij een arts of diëtist ze aanbeveelt.

Waar zijn aminozuren goed voor?

Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten en helpen het lichaam onder meer bij de opbouw en het herstel van spieren en andere weefsels. Ze zijn ook nodig voor de aanmaak van enzymen, sommige hormonen en andere stoffen die het lichaam helpen functioneren. Sommige aminozuren maakt je lichaam zelf aan; essentiële aminozuren haal je uit voeding, zoals eieren, zuivel, vis, vlees, peulvruchten, tofu, noten en zaden.

Wat zijn de symptomen van een aminozurentekort?

Een tekort aan aminozuren komt zelden afzonderlijk voor; meestal is er sprake van een tekort aan eiwitten of onvoldoende voeding in het algemeen. Mogelijke signalen zijn vermoeidheid, spierzwakte of spierverlies, een tragere wondgenezing en bij kinderen een verstoorde groei. Bij ernstige ondervoeding kan ook vochtophoping ontstaan. Deze klachten kunnen heel wat andere oorzaken hebben en wijzen dus niet automatisch op een aminozurentekort. Bespreek aanhoudende klachten met je huisarts of een erkende diëtist, die kan beoordelen of verder onderzoek nodig is.